NEN 3140: keuring van elektrische installaties en arbeidsmiddelen

Wat NEN 3140 wel en niet is

NEN 3140 gaat over het gebruik: het veilig bedienen, onderhouden en periodiek inspecteren van een bestaande laagspanningsinstallatie en van elektrische arbeidsmiddelen. Dat is iets anders dan NEN 1010, dat over het ontwerp en de aanleg van een installatie gaat. Kort gezegd: NEN 1010 bepaalt hoe je het aanlegt, NEN 3140 hoe je ermee omgaat zodra het er ligt.

De norm is niet rechtstreeks wettelijk verplicht. De verplichting komt uit de Arbowet en het Arbobesluit: een werkgever moet ervoor zorgen dat arbeidsmiddelen en installaties geen gevaar opleveren. NEN 3140 is de erkende invulling daarvan, en wordt door toezichthouders en verzekeraars als referentie gebruikt. Wie geen inspecties uitvoert, moet bij een incident zelf aantonen dat hij het op een andere manier net zo goed heeft geregeld.

Wie mag inspecteren

De norm werkt met aangewezen rollen. Een Vakbekwaam Persoon (VP) heeft de kennis en ervaring om zelfstandig werkzaamheden en inspecties uit te voeren. Een Voldoend Onderricht Persoon (VOP) mag beperkte, duidelijk omschreven handelingen doen onder toezicht. Daarnaast wijst de werkgever een installatieverantwoordelijke aan, die verantwoordelijk is voor de installatie als geheel.

Die aanwijzing is schriftelijk en persoonsgebonden, met een omschrijving van wat iemand wel en niet mag. Bij een controle is dat een van de eerste dingen die gevraagd wordt: kun je aantonen dat degene die de inspectie deed daarvoor was aangewezen, en dat zijn kennis actueel is.

Hoe vaak moet er gekeurd worden

Er staat geen vaste termijn in de wet. De frequentie is risicogebaseerd: je bepaalt hem op basis van de aard van de installatie of het arbeidsmiddel, de omgeving waarin het wordt gebruikt, de gebruiksintensiteit en de ervaring uit eerdere inspecties. Een handboormachine op een bouwplaats verdient een korter interval dan een bureaulamp op kantoor.

In de praktijk hanteren veel bedrijven een jaarlijkse inspectie voor arbeidsmiddelen in zwaardere omstandigheden en een langere cyclus voor vaste installaties. Leg de onderbouwing van je gekozen frequentie vast; dat is even belangrijk als de inspectie zelf, want daarmee laat je zien dat de keuze weloverwogen is en niet willekeurig.

Wat je per inspectie vastlegt

Een bruikbaar inspectiedossier bevat per object: welk object het is en waar het zich bevindt, wie de inspectie uitvoerde en op grond van welke aanwijzing, de datum, de uitgevoerde visuele controle, de verrichte metingen met hun uitkomsten, de aangetroffen gebreken met een oordeel over de ernst, wat er direct is hersteld en wat er nog openstaat, en het eindoordeel.

Bij metingen gaat het onder meer om de isolatieweerstand, de aardverbinding en de werking en uitschakeltijd van de aardlekbeveiliging. Noteer de gemeten waarden en niet alleen "in orde": bij een volgende inspectie wil je de verschuiving zien, en een waarde die twee jaar op rij daalt zegt meer dan twee keer een vinkje.

Gebreken krijgen een oordeel over de ernst, zodat duidelijk is wat er moet gebeuren: geen actie, herstel bij de volgende beurt, herstel op korte termijn, of direct afschakelen. Zonder die classificatie is een lijst met bevindingen voor de opdrachtgever niet te vertalen naar een besluit.

Het rapport en de sticker

Na de inspectie ontvangt de opdrachtgever een rapport met de bevindingen per object en het eindoordeel. Goedgekeurde arbeidsmiddelen krijgen doorgaans een sticker met de datum van de keuring of van de volgende keuring, zodat op de werkvloer zichtbaar is wat gecontroleerd is.

Let op het woordgebruik: een inspectierapport is iets anders dan een certificaat van een geaccrediteerde instantie. Wie een verklaring nodig heeft voor een verzekeraar of opdrachtgever, moet nagaan welke vorm daar precies gevraagd wordt.

Waar het in de praktijk misgaat

De inspecties worden meestal wel uitgevoerd; het teruggevonden worden gaat mis. Rapporten belanden in mappen of mailboxen, de vorige meting is bij een herkeuring niet bij de hand, en niemand ziet dat een aardingswaarde geleidelijk oploopt. Ook de bewaking van de volgende termijn is vaak handwerk, waardoor keuringen verlopen zonder dat het opvalt.

Het tweede terugkerende probleem is de aanwijzing: er wordt geinspecteerd door iemand van wie de bevoegdheid niet is vastgelegd of verlopen blijkt. Houd per medewerker bij welke aanwijzing en welke geldigheidsduur er geldt, en controleer dat voordat je iemand op een inspectie inplant.