Liquiditeitsprognose maken: zo voorkom je cashflowproblemen
Winst maken is niet hetzelfde als geld op de bank hebben. Veel winstgevende bedrijven komen in de problemen omdat ze hun liquiditeit niet goed bewaken. Een liquiditeitsprognose geeft je grip op je kasstroom en helpt je tijdig ingrijpen. In dit artikel leggen we stap voor stap uit hoe je een betrouwbare liquiditeitsprognose maakt, van de 13-weeks rolling forecast tot scenarioanalyse.
Wat is liquiditeit en waarom is het cruciaal?
Liquiditeit is het vermogen van je bedrijf om op korte termijn aan je betalingsverplichtingen te voldoen. Het gaat niet om hoeveel winst je maakt, maar om hoeveel geld er daadwerkelijk beschikbaar is op het moment dat je rekeningen moet betalen. Een bedrijf kan op papier winstgevend zijn, maar toch failliet gaan als het de salarissen, leveranciers en belastingen niet op tijd kan betalen.
Het verschil tussen liquiditeit en solvabiliteit is belangrijk. Liquiditeit gaat over de korte termijn: kun je deze maand je rekeningen betalen? Solvabiliteit gaat over de lange termijn: is je bedrijf in staat om al zijn schulden af te lossen als het zou stoppen? Een bedrijf kan solvent zijn (meer bezittingen dan schulden) maar toch illiquide (onvoldoende contant geld om de lopende verplichtingen te voldoen).
Liquiditeitsproblemen zijn de belangrijkste oorzaak van faillissementen in het MKB. Volgens het CBS gaat 60% van de failliete bedrijven niet ten onder aan te weinig omzet, maar aan onvoldoende kasstroom. De meest voorkomende oorzaken zijn: klanten die te laat betalen, te veel geld in voorraad, seizoensschommelingen en onverwachte uitgaven. Een liquiditeitsprognose maakt deze risico's zichtbaar voordat ze een probleem worden.
De twee meest gebruikte liquiditeitsratio's zijn de current ratio (vlottende activa / kortlopende schulden, streefwaarde boven 1,5) en de quick ratio (vlottende activa minus voorraden / kortlopende schulden, streefwaarde boven 1,0). Deze ratio's geven een momentopname, maar vertellen niet hoe je liquiditeit zich in de komende weken en maanden gaat ontwikkelen. Daarvoor heb je een liquiditeitsprognose nodig.
De directe methode: ontvangsten minus uitgaven
De directe methode is de meest gebruikte en meest intuïtieve manier om een liquiditeitsprognose te maken. Je begint met je huidige banksaldo en telt daar alle verwachte ontvangsten bij op en trekt alle verwachte uitgaven van af, week voor week of maand voor maand. Het resultaat is je verwachte banksaldo aan het eind van elke periode.
Aan de ontvangstenkant heb je: betalingen van debiteuren (openstaande facturen), verwachte nieuwe omzet (op basis van je pipeline), BTW-teruggaven, subsidies, leningen en eventuele overige inkomsten. De uitdaging is het inschatten van de timing: wanneer betalen je klanten daadwerkelijk? Als je betalingstermijn 30 dagen is, betaalt gemiddeld 30% op tijd, 50% binnen 45 dagen en 20% na 60 dagen of later. Gebruik je historische betaaldata om realistische schattingen te maken.
Aan de uitgavenkant heb je: salarissen en werkgeverslasten, huur en energiekosten, leveranciersbetalingen, BTW-afdracht, inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting, verzekeringsspremiës, leasebetalingen, abonnementen en investeringen. Veel van deze kosten zijn vast en voorspelbaar, wat het plannen vergemakkelijkt. Let speciaal op de kwartaalpieken: BTW-afdracht, belastingaanslagen en vakantiegeld vallen in specifieke maanden.
De formule per week of maand is: eindsaldo = beginsaldo + ontvangsten - uitgaven. Door dit voor de komende dertien weken uit te rekenen, zie je precies wanneer je een overschot of een tekort verwacht. Een tekort is niet per se een probleem — als je het maar ziet aankomen. Dan kun je tijdig actie ondernemen: een betaaltermijn versnellen, een investering uitstellen of een kredietlijn aanspreken.
De 13-weeks rolling forecast
De 13-weeks rolling forecast is de gouden standaard voor liquiditeitsprognoses in het MKB. Dertien weken is een kwartaal: lang genoeg om patronen te zien en kort genoeg om betrouwbare schattingen te maken. "Rolling" betekent dat je elke week de prognose bijwerkt: de afgelopen week valt eraf, er komt een nieuwe week bij en je past de tussenliggende weken aan op basis van nieuwe informatie.
Week 1 tot 4 zijn het meest gedetailleerd. Hier ken je de exacte bedragen: welke facturen staan open, welke salarissen worden betaald, welke leveranciersfacturen moeten worden voldaan. Je kunt bijna op de euro nauwkeurig voorspellen. Week 5 tot 8 zijn minder gedetailleerd maar nog redelijk betrouwbaar: je kent de meeste verplichtingen en kunt op basis van je pipeline de ontvangsten schatten.
Week 9 tot 13 zijn het meest onzeker. Hier werk je met aannames en gemiddelden: gemiddelde weekomzet op basis van het voorgaande kwartaal, verwachte betalingen op basis van historisch betaalgedrag en bekende vaste lasten. Naarmate weken dichterbij komen, vervang je de aannames door werkelijke data. Dit maakt de prognose steeds nauwkeuriger naarmate de horizon nadert.
Het wekelijks bijwerken van de forecast kost na de eerste opzet niet meer dan dertig tot zestig minuten. De inititiomele opzet kost meer tijd: je moet je debiteuren, crediteuren en vaste lasten inventariseren. Maar zodra het model staat, is het bijwerken routinewerk. Bij JustRunBiz worden openstaande facturen, geplande uitgaven en bankgegevens automatisch geïmporteerd, waardoor de basis van je forecast altijd actueel is.
Seizoensinvloeden en pieken herkennen
Vrijwel elk bedrijf heeft seizoensinvloeden. Een horecabedrijf draait meer omzet in de zomer, een accountantskantoor piekt rond aangifteperiodes, een webshop heeft een piek rond Black Friday en Sinterklaas. Als je deze pieken en dalen niet meeneemt in je prognose, ontstaan er verrassingen. Een tekort in een rustige maand is voorspelbaar als je je seizoenspatroon kent.
Analyseer je omzet en kosten van de afgelopen twee tot drie jaar per maand. Bereken de seizoensindex per maand: de werkelijke omzet gedeeld door de gemiddelde maandomzet. Een maand met een index van 1,3 is 30% drukker dan gemiddeld; een maand met een index van 0,7 is 30% rustiger. Gebruik deze indexen om je prognose te verfijnen. Als je gemiddelde maandomzet €50.000 is en de seizoensindex voor januari 0,7, plan dan €35.000 in.
Let op uitgavenpieken die niet gekoppeld zijn aan omzet. Vakantiegeld wordt in mei uitbetaald (8% van het bruto jaarsalaris ineens), BTW-afdracht valt na elk kwartaal, de jaarafrekening van de energieleverancier komt in het voorjaar, en verzekeringsspremiës worden vaak in januari of per kwartaal geïnd. Door deze pieken expliciet in je prognose op te nemen, voorkom je onaangename verrassingen.
Een veelgemaakte fout is het niet plannen voor belastingaanslagen. De voorlopige aanslag inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting komt vaak in maandelijkse termijnen, maar de definitieve aanslag kan sterk afwijken. Reserveer maandelijks een percentage van je winst (25 tot 35% voor IB-ondernemers, 19 tot 25,8% voor BV's) op een aparte spaarrekening, zodat je niet verrast wordt door een naheffing.
Scenarioanalyse: best case, base case, worst case
Een liquiditeitsprognose met één scenario is kwetsbaar. Wat als je grootste klant drie maanden later betaalt? Wat als je een grote order binnenkrijgt? Wat als de grondstofprijzen stijgen? Door drie scenario's door te rekenen — best case, base case en worst case — krijg je een realistisch beeld van de bandbreedte waarbinnen je liquiditeit zich kan bewegen.
Het base case scenario is je meest realistische inschatting: je verwacht dat zaken zich voortzetten zoals de afgelopen maanden. Klanten betalen gemiddeld binnen hun gebruikelijke termijn, de omzet groeit conform je forecast en de kosten blijven stabiel. Dit is het scenario dat je als uitgangspunt gebruikt voor je operationele planning.
Het worst case scenario gaat uit van tegenvallende omzet (10 tot 20% lager), tragere debiteureninning (gemiddelde betaaltermijn plus 15 dagen), onverwachte kosten (apparatuur die kapotgaat, een juridisch geschil, ziekte van een key medewerker) en het verlies van een belangrijke klant. Dit scenario toont je op welk moment je banksaldo negatief wordt en hoeveel buffer je nodig hebt.
Het best case scenario rekent met hogere omzet, snellere betalingen en lagere kosten. Dit scenario is niet bedoeld om optimistisch te zijn, maar om te laten zien wat er mogelijk is als je actief werkt aan omzetgroei en cashflowverbetering. Vergelijk de drie scenario's naast elkaar en focus op het worst case: als je daar niet in de problemen komt, zit je veilig. Als het worst case scenario een tekort toont, neem dan nu maatregelen.
Early warning signals en ingrijpen
Een goede liquiditeitsprognose fungeert als early warning systeem. Er zijn signalen die wijzen op naderende liquiditeitsproblemen. De debiteurenoude: als het percentage facturen dat ouder is dan 60 dagen stijgt, krijg je minder snel geld binnen. De days sales outstanding (DSO): als het gemiddeld aantal dagen dat klanten nodig hebben om te betalen stijgt, vertraagt je kasstroom. De quick ratio: als deze onder de 1,0 daalt, heb je onvoldoende liquide middelen.
Stel drempelwaarden in voor elk signaal en definieer acties. Als je DSO boven de 45 dagen stijgt, verscherp je je incassobeleid. Als je quick ratio onder de 1,2 daalt, stel je niet-essentiële investeringen uit. Als je prognose laat zien dat je banksaldo over zes weken onder de €10.000 daalt, neem je contact op met je bank over een kredietfaciliteit. Door van tevoren acties te definiëren, voorkom je dat je onder druk verkeerde beslissingen neemt.
Het verbeteren van je liquiditeitspositie kan op drie manieren: ontvangsten versnellen, uitgaven vertragen of extern financieren. Ontvangsten versnellen doe je door sneller te factureren, kortere betalingstermijnen af te spreken, betaallinks op facturen te zetten en actief te bellen bij achterstallige betalingen. Een dag eerder factureren is een dag eerder betaald krijgen.
Uitgaven vertragen doe je door langere betalingstermijnen af te spreken met leveranciers, investeringen te spreiden of leasen in plaats van kopen. Extern financieren doe je via een rekening-courantkrediet bij je bank, factoring (je verkoopt je openstaande facturen aan een factoringmaatschappij voor direct geld) of een noodkrediet. Bij JustRunBiz geeft het cashflow-dashboard je realtime inzicht in je liquiditeitspositie en waarschuwt het bij naderende tekorten.
Tools en templates voor je liquiditeitsprognose
De eenvoudigste manier om te starten is met een spreadsheet. Maak een tabel met dertien kolommen (weken) en rijen voor elke categorie ontvangsten en uitgaven. Begin met je huidige banksaldo en vul per week de verwachte in- en uitgaande kasstromen in. Het eindsaldo van week 1 is het beginsaldo van week 2. Veel banken en brancheorganisaties bieden gratis Excel-templates aan die je als uitgangspunt kunt gebruiken.
Het nadeel van spreadsheets is dat ze handmatig moeten worden bijgewerkt en dat fouten snel sluipen. Een formule die per ongeluk wordt overschreven, een rij die wordt vergeten of een bedrag dat in het verkeerde veld terechtkomt, kan je hele prognose vertekenen. Bovendien zijn spreadsheets niet gekoppeld aan je boekhouding, waardoor je data handmatig moet overnemen.
Geïntegreerde boekhoudprogramma's bieden steeds vaker ingebouwde cashflow-prognoses. Deze halen automatisch je openstaande debiteuren en crediteuren op, kennen je vaste lasten en kunnen op basis van historische data een voorspelling doen. Het voordeel is dat de data altijd actueel is en dat je geen handmatig werk hoeft te doen. Het nadeel is dat de mogelijkheden beperkter zijn dan bij een eigen spreadsheet.
De ideale aanpak is een combinatie. Gebruik je boekhoudsoftware als databron voor actuele debiteuren, crediteuren en banksaldi. Exporteer deze data naar een spreadsheet voor scenario-analyse en geavanceerde berekeningen. Of gebruik de ingebouwde cashflow-tools van je platform als basis en pas ze aan waar nodig. Bij JustRunBiz kun je cashflow-inzichten direct bekijken in het dashboard, geïntegreerd met je debiteuren en geplande uitgaven.
Samenvatting
Een liquiditeitsprognose geeft je grip op je kasstroom en voorkomt dat winstgevende bedrijven in cashflowproblemen komen. Gebruik de directe methode (ontvangsten minus uitgaven) en maak een 13-weeks rolling forecast die je wekelijks bijwerkt. Houd rekening met seizoensinvloeden, belastingpieken en vakantiegeld. Reken drie scenario's door (best, base, worst case) en definieer drempelwaarden met bijbehorende acties. De current ratio moet boven 1,5 liggen, de quick ratio boven 1,0.
Cashflow altijd in beeld
JustRunBiz toont je cashflowpositie realtime, geïntegreerd met debiteuren, crediteuren en bankdata. Zo zie je altijd wat er binnenkomt en uitgaat. Start 30 dagen gratis.
Gratis proberen